میدان عوض شد ، اما پهلوانی هنوز همان است

جنگ که تمام شد، خیلیها تصور کردند همه چیز به پایان رسیده است؛ سلاحها زمین گذاشته شد، رزمندگان به خانه برگشتند و شهرها دوباره به زندگی عادی خود بازگشتند. اما بعضی جنگها با خاموش شدن آخرین گلوله تمام نمیشوند. آنچه از جنگ باقی میماند، فقط خرابه و خاطره نیست؛ گاهی معیار انسان بودن است.
نسلی که جنگ را دیده بود، با خود یک فرهنگ آورد؛ فرهنگی که در آن رفیق، فقط همسنگر نبود و ایثار، فقط یک واژه در کتابها نبود. آن روزها، آدمها یاد گرفته بودند در سختترین لحظهها، اول دیگری را ببینند.
شاید به همین دلیل است که مفهوم پهلوانی، بعد از جنگ نیز در حافظه مردم زنده ماند.
پهلوانی، پیش از آنکه قدرت بازو باشد، قدرت خویشتنداری است. اینکه بتوانی و نبری؛ قدرت داشته باشی و تحقیر نکنی؛ پیروز شوی و دیگری را کوچک نکنی. پهلوانی یعنی وقتی نوبت انتخاب میرسد، فقط به خودت فکر نکنی.
این همان مرامی است که سالها در گود زورخانه، در کنار ورزش و جوانمردی، سینهبهسینه منتقل شده است.
پوریای ولی و غلامرضا تختی، هر کدام در دورهای متفاوت، تصویری از این معنا را به جا گذاشتند. نام تختی هنوز فقط با مدالها و مسابقاتش زنده نیست؛ مردم او را به خاطر مرامی به یاد میآورند که از تشک کشتی فراتر رفت و به زندگی رسید.
پهلوان، در فرهنگ ما، کسی نیست که فقط حریف را شکست دهد؛ کسی است که در لحظه پیروزی، خودش را شکست ندهد.
دفاع مقدس نیز همین معنا را در سختترین شکل خود آزمود. آنجا که رزمنده برای نجات همرزمش از جان خود میگذشت، دیگر سخن از رقابت نبود؛ سخن از رفاقت بود. آنجا که کسی پیکر مجروح رفیقش را زیر آتش بر دوش میکشید، پهلوانی دیگر روی تشک معنا نمیشد؛ در خاکریز معنا پیدا میکرد.
امروز اما میدان عوض شده است. نسل تازه، جنگ را تجربه نکرده؛ بسیاری از جوانان امروز، حتی تصویری شخصی از آن روزها ندارند. برای آنان دفاع مقدس بیشتر در قاب عکسها، خاطرات پدران و مادران، کتابها و روایتهای دیگران حضور دارد.
اما ارزشهای آن دوران نباید در همان قابها متوقف بماند. هر نسلی میدان آزمون خودش را دارد.
امروز شاید پهلوانی در این باشد که ورزشکار جوان، با وجود فشار و رقابت، اخلاق را فراموش نکند؛ مربی، شاگردش را فقط با نتیجه نسنجد؛ قهرمان، رقیب شکستخورده را تحقیر نکند؛ مدیر، قدرت را وسیله برتری بر دیگران نداند و آدمها در روزهای دشوار، کنار یکدیگر بایستند.
جامعهای که پهلوانی را فراموش کند، ممکن است قهرمان زیاد داشته باشد، اما از مرام تهی شود.
قهرمانی با یک سکو میتواند آغاز و با یک نتیجه تمام شود؛ پهلوانی اما در زندگی ادامه پیدا میکند.
پهلوانی یعنی هنوز برای رفاقت ارزش قائل باشی؛ هنوز دست افتاده را بگیری؛ هنوز موفقیت خودت را دلیل کوچک شمردن دیگری ندانی؛ و هنوز باور داشته باشی که انسان بودن، از برنده شدن مهمتر است.
شاید این، مهمترین میراث آن نسل برای امروز باشد.
قرار نیست نسل امروز همان زندگی را تکرار کند. قرار نیست میدانها دوباره شبیه دیروز شوند. قرار است مرام باقی بماند، حتی وقتی میدان تغییر کرده است.
زورخانه، تشک کشتی، سالن مسابقه، زمین فوتبال و هر میدان دیگری که انسان در آن برای بهتر شدن تلاش میکند، میتواند جایی برای تمرین همین مرام باشد.
چرا که ورزش، اگر فقط بدن را قوی کند، نیمی از راه را رفته است. پهلوانی آنجاست که قدرت جسم، با بزرگی روح همراه شود.
دفاع مقدس برای ما یک فصل تاریخی است؛ اما جوانمردی نباید تاریخی شود.
شهدا رفتند و جانبازان با زخمهایشان ماندند؛ اما آنچه از آن نسل به امروز رسیده، فقط خاطره نیست. یک پرسش است: ما با میراث آن همه ایستادگی چه میکنیم؟
پاسخ را شاید نه در حرفهای بزرگ، که در رفتارهای کوچک روزانه بتوان پیدا کرد.
در دستی که برای بلند کردن دیگری دراز میشود. در رفاقتی که در روز سخت فراموش نمیشود. در رقابتی که به دشمنی تبدیل نمیشود. و در انسانی که وقتی میتواند دیگری را زمین بزند، دستش را میگیرد.
این همان لحظهای است که قهرمانی، جای خود را به پهلوانی میدهد.
میدان عوض شده است؛ اما پهلوانی هنوز همان است.
اکرم شعبانی



